HƏYATA 3D BAXIŞ
rethinkSentyabr 8, 2008 6:31
Ölümdən çox az danışan S. Freud həyatın keçici olmasının ondan aldığımız zövqü artırdığını söyləmişdir: “Alınan zövqün məhdudluğu zövqün dəyərini artırır.” I Dünya Müharibəsində yazan Freud müharibənin cəlb ediciliyinin həyata yenidən ölümü gətirməsi olduğunu söyləmişdir: “Həyat yenidən maraqlı oldu; tam mənasını tapdı.” (S. Freud, “Thoughts for the Times on War and Death”, Standard Edition)
Ölümün inkarı insanın təməl quruluşunun inkarıdır. Ölüm fikriylə bütünləşmək bizi xilas edir, bizi qorxu və ya depressiv pessimist mövcudluq formasına məhkum etməkdən çox bizi daha orijinal həyat tərzinə atmaq üçün katalizator rolunu oynayır və həyattan aldığımız zövqü artırır. Bu fikri dəstəkləyən, ölümlə fərdi olaraq üzləşmiş insanların təcrübələri var əlimizdə.
Ölümlə Üzləşmə: Fərdi İnkişaf
Bir çox ədəbi əsər ölümə yaxınlaşmağın insanlar üzərindəki müsbət təsirindən bəhs edir.
Tolstoy`un Hərb və Sülh adlı əsəri ölümün əsaslı fərdi inkişafı necə başlatdığını gözəl şəkildə canlandırır. Romanın qəhrəmanı Pierre, Rus aristokratiyasına aid həyatın mənasızlığı və boşluğu səbəbiylə özünü ölü kimi hiss edir. İtmiş ruh kimi həyatda bəzi məqsədlərə çatmaq üçün romanın ilk doqquz yüz səhifəsi boyunca düşüb-qalxır. Pierrenin Napoleonun əsgərləri tərəfindən tutulub edam edilməyə məhkum edilməsi kitabın ən önəmli hissəsini təşkil edir. Altıncı sırada olduğu üçün ondan əvvəlki beş nəfərin ölümünü izləyir və ölümə hazırlanır, lakin son anda gözlənilməz şəkildə cəzası təxirə salınır. Bu təcrübə, Pierrenin kitabın yerdə qalan üç yüz səhifəsi boyu həyatdan ləzzət alaraq və məqsədli şəkildə keçirməsini təmin edəcək qədər dəyişdirir. (Real həyatda Dostoyevsky`nin edam cəzası son dəqiqədə ləğv edilmiş və bu onun həyatını və hekayələrini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirən hadisə olmuşdur.)
Tolstoy`un İvan İliçin Ölümü adlı əsəri də oxşar mesajlar verir. Pis ruhlu bürokrat olan İvan İliç ölümcül xəstəliyə tutulur. Xəstəliyi böyük ehtimalla mədə xərçəngidir və çox ağrılar çəkir. Ağrısı, ölümündən bir müddət əvvəl təəcübblü həqiqəti başa düşməsinədək davam edir: pis şəkildə ölməkdədir, çünki pis şəkildə yaşamışdır. Geriyə qalan bir neçə gün ərzində İvan İliç çox heyrətamiz dəyişiklik yaşayır. Əgər İvan İliç xəstə olsaydı hər terapevt ondakı dəyişikliklə qurur hissi keçirərdi: digərləri ilə daha anlayışlı münasibətlər qururdu; qəddarlığı, lovğalığı yox olmuşdu. Qısası, həyatının son bir neçə günündə daha əvvəl heç olmadığı qədər böyük inkişaf səviyyəsinə çatmışdı.
Klinik Nümunələr
Belə hadisələr kiliniklərin (clinician) dünyasında çox tez-tez baş verir. Məsələn, intihar etmək üçün Golden Gate körpüsündən özünü atan və həyatda qalan 10 nəfərdən 6-sı ilə aparılan görüşlər ölümün qucağına atılmaları səbəbiylə bu 6 nəfərin həyata baxışlarını dəyişdiklərini göstərmişdir. (D. Rosen, “Suicide Survivors”, Western Journal of Medicine, 122:289 - 94) Bunlardan biri: “İndi böyük yaşama istəyim var.... Bütün həyatım yenidən doğdu.... Əvvəlki yolları yox etdim.... Artıq digər insanların varlığını hiss edə bilirəm” demişdir. Bir digəri isə “Artıq Allahı sevdiyimi hiss edir və başqaları üçün nəsə etmək istəyirəm” deyirdi. Bir digər də belə demişdir:
“Həyatımın yeni bir ümid və məqsədlə dolduğunu hiss edirəm. Bu bir çox insanın anlayışı xaricindəki şeydir. Həyatın möcüzəsini təqdir edirəm (bir quşun uçuşunu seyr etmək kimi). İtirməyə yaxınlaşdığınızda hər şey daha mənalı hala gəlir. Hər şeylə birləşmə və bütün insanlarla bir olma duyğusunu yaşadım. Ruhi olaraq yenidən doğulduqdan sonra hamının ağrısını hiss edirəm. Hər şey açıq və parlaqdır.”
Russel Noyes (avtomobil qəzaları, boğulma, dağa çıxarkən yıxılma və s. kimi səbəblərlə) ölümə çox yaxınlaşan 200 nəfəri araşdırmış və 23 %-nin illər sonra bu təcrübənin nəticəsi olaraq,
həyatın qısalığı və dəyərli olmasına dair güclü duyğuya... həyatdan daha böyük zövq alma duyğusuna, yaxın ətraflarına qarşı emosional reaksiyanın artdığı duyğusuna... o anı yaşama və keçən hər andan zövq alma bacarığına... həyatın, yaşayan hər şeyin hiss edilməsinə və çox gecikilmədən ondan ləzzət alma istəyinə,
sahib olduqlarını bildirmişdir. (R. Noyes, “Attitude Changes Following Near-Death Experiences”, Psychiatry)
Xərçəng: Ölümlə Üzləşmə
Senator Richard Neuberger xərçəngdən ölmədən qısa müddət əvvəl bu dəyişiklikləri ifadə etmişdir:
“Dönüşü olmayacağını düşündüyüm dəyişikliklər oldu məndə. Prestij, siyasi uğur, maliyyə vəziyyəti kimi məsələlər birdən-birə mənasız hala gəldi. Xərçəng olduğumu öyrəndiyim o ilk saatlar içində Senatdakı yerimi, bank hesabımı ya da azad dünyanın qədərini heç düşünmədim.... Həyat yoldaşım və mən xəstəliyimin müəyyənləşdirilməsindən bu tərəfə heç dava etməmişik. Əvvəllər onu diş məcununu altdan sıxmaq yerinə üstdən sıxdığı, mənim ciddi iştahıma uyğun yemək vermədiyi, qonaq siyahısını mənimlə məsləhətləşmədən hazırladığı, paltarlara çox pul xərclədiyi üçün azarlayırdım. İndi ya bu məsələlərə əhəmiyyət vermirəm, ya da mənasız görünürlər....
Bunların yerini əvvəllər elə-belə, ötəri qəbul etdiyim şeylərin yenidən təqdir edilməsi aldı – dostumla nahar etmək, Muffetin (pişik) qulaqlarını qaşıyıb mırıltılarını dinləmək, həyat yoldaşımın dostluğu, lampa işığının altında kitab və ya jurnal oxumaq, bir stəkan portağal suyu və ya bir dilim keks üçün soyuducunu talan etmək. Deyəsən ilk dəfədir ki, həyatdan ləzzət alıram. Nəhayət ölümsüz olmadığımı anladım. Saxta qürur, süni dəyərlər və yuxarıdan aşağı baxışlar - özüm üçün bərbad etdiyim bütün bu hadisələri xatırladığımda ürpərirəm.” (R.Neuberger, J.Frank “Nuclear Death - The Challenge of Ethical Religion”, The Ethical Platform)
Bir çox terapevt, terapiyanın ortalarında həyat görüşündə sürətli dəyişiklik olan və həyatın prioritetlərinin yenidən düzülməsiylə nəticələnən ölüm faktoruyla qarşılaşan xəstələrlə çalışmışdır.
Abraham Schmitt`in böyrək çatışmazlığının özünü ölümə çox yaxınlaşdırdığı xəstəsi olmuşdu. Böyrək diyaliz (dialysis) aparatında uzun müddət qaldıqdan sonra xəstəyə böyrək köçürüldü və xəstə həm fiziki, həm də psixoloji baxımdan yenidən doğaraq həyata yenidən başladı. Xəstə təcrübələrini belə ifadə edir:
“Özümü təsvir etməyin yeganə yolu - özümü iki həyat yaşamış kimi hesab etməyimdir. Hətta onlara birinci və ikinci Kathy deyirəm. Birinci Kathy diyaliz müddətində öldü. Ölümün qarşısında mövcud olmağa çox tab gətirə bilmədi. İkinci Kathy doğulmaq məcburiyyətində qaldı. Ölümün ortasında doğan Kathy bu idi.... Birinci Kathy tərbiyəsiz uşaqdı. Bir dəfədə tək bir anı yaşayırdı. Kafedəki soyuq yeməklərdən, tibb bacısı dərslərinin sıxıcılığından, ana atasının ədalətli olmamasından şikayətlənirdi. Həyatdakı məqsədi həftə sonları əylənməkdi.... Gələcək çox uzaqdı və çox az diqqət bəs edirdi. Sadəcə dəyərsiz şeylər üçün yaşayırdı.
Ama ikinci Kathy – mən artıq oyam. Həyatı çox sevirəm. Səmadakı gözəlliyə baxın! Möhtəşəm mavi! Çiçək baxcasına gedirəm və hər çiçək məni təsirləndirən çox gözəl rəngə bürünür.... Bildiyim bir şey, əgər ilk Kathy olaraq qalsaydım bütün həyatımı boş şeylərə sərf edəcəkdim və həyatın həqiqətdə nə qədər böyük xoşbəxtlik olduğunu heç öyrənməyəcəkdim. Yaşamağa başlamadan əvvəl ölümün gözlərinin içinə baxmaq məcburiyyətində qaldım. Yaşamağım üçün ölməyim lazım idi.” (A. Schmitt, Dialogue with Death)
Nemətlərin Qədrini Bilin
Ölümlə üz-üzə gəlmənin hərəkətləndirdiyi digər dəyişiklik mexanizmi xərçəngi qida borusunu əhatə edən xəstə tərəfindən çox gözəl şəkildə ifadə edilmişdir. Xəstə üçün udqunma çətinləşmişdi; ilk əvvəl yumşaq qidalara, sonra pürə halına salınmış qidalara, daha sonra mayelərə keçmək məcburiyyətində qalmışdı. Bir gün kafedə sadə ət suyunu udmağı bacarmayıb ətrafındakı masalarda yemək yeyənlərə baxaraq öz-özündən soruşdu: “Udquna bildikləri üçün nə qədər xoşbəxt olduqlarını bilirlərmi? Görəsən, bunu heç düşünürlərmi?” (Irvin Yalom, Existential Psychotheraphy, s.265)
Əlinizdəkilərin qiymətini bilin! “Necə yaşayacağını bilmək istəyirsənsə ölümü düşün.” Burada söylənmək istənilən şey daimi olaraq xəstəlikli ölüm məşğuliyyəti deyil, varlığın şüurlu və həyatın daha zəngin hala gətirilməsidir.
Kəmərləri Bağlayın
Cənab Sal ağrı verən və gücdən salan sümük xərçəngi növü olan myelomaya tutulmuşdu. Həmişə enerjili olan Sal 30 yaşında idi və xərçəngə tutulandan sonra 2 il yaşadı. Sal`ın son 2 ili bəzi yönlərinə görə həyatının ən zəngin illəri olmuşdu. Böyük ağrılar içində yaşamasına və bütün bədəni gipsdə olmasına (sümük qırıqları ucbatından) baxmayaraq, bir çox gənc insana xidmət edərək həyatını mənalandırmışdı. Sal yaxınlıqdakı məktəbləri və universitetləri gəzərək gənclərə narkotikadan istifadənin təhlükələri məsələlərində rəhbərlik edirdi və gözlə görünən şəkildə parçalanan bədənini bu yolda güclü dayaq nöqtəsi olaraq istifadə edirdi. Qeyri-adi dərəcədə təsirli idi: şikəst arabasında, gipslər içində donmuş vəziyyətdə oturaraq, “Vücudunuzu nikotin, alkoqol və ya eroinlə məhv etmək istəyirsiniz? Avtomobillərin içində parçalanmaq istəyirsiniz? Depressiyaya girdiyiniz üçün vücudunuzu Golden Gate körpüsündən atmaq istəyirsiniz? O halda vücudunuzu mənə verin! Ona sahib olmama icazə verin! Mən onu istəyirəm! İstəyirəm! Alacağam! Yaşamaq istəyirəm!” dediyində bütün izləyicilər titrəyirdi. (Irvin Yalom, Existential Psychotheraphy, s.677)
Hazırlaya: Zəkəriyyə
Mövzu ilə bağlı LİNKlər:
Şərhlər(0)
4 oxunma
POSTATEIZM
ölüm həyat axirət dünya zövq


The Azerbaijan Diplomatic Academy's Fuad Aliyev writes on Islamic banking practices, which are expanding under the noses of regulators who attempt to ban these practices. A case study in how local culture can make issues of regulation and transparency fiendishly complex.

University of Oxford zoologist Richard Dawkins, who is known to be Darwin’s Rottweiler and has long been striving to sustain a theory which is exposed to a universal destruction, has lately shown improvement! 



Hazreti İsa'nın getirdiği din, "Allah'a bir ve tek olarak iman eden, hak din"dir. Ancak bu mübarek insanın tebliği, onun Allah Katına alınışının ardından, özünden uzaklaştırılmış, gerçek İseviliğin yerine "üçleme ve kefaret gibi" batıl felsefeleri temel alan yeni bir inanç oluşturulmuştur. Ve bu inanç insanlara "hiç düşünmeden, sorgulamadan, araştırmadan" kabul edilmesi gereken "mutlak bir kanun" olarak sunulmuştur. Ancak insanlar, konsillerde "oy çoğunluğuyla" kabul edilen bu yanlış inanışları artık sorgulamaya başlamışlardır.
The religion brought by Prophet Jesus (pbuh), the true religion of those who believe in God as the One and Only God, was distorted after his elevation to God’s presence. As a result, Christianity, as we know it today, is a new belief based on such misguided concepts as the trinity and the atonement for sins. These beliefs were put forward by the Church fathers at various councils, not by Prophet Jesus (pbuh), as absolute laws that must be accepted without thought, questioning or inquiry.